Konstantinopolis hipodromu, yarış günlerinde yalnızca atların ve arabacıların sahnesi değildi. Kentin kalbi burada atıyor, tribünler ve çevre sokaklar on binlerce insanla doluyordu. Yaklaşık 100 bin kişinin bir araya gelebildiği bu büyük alan, Bizans başkentinde eğlencenin, siyasetin, öfkenin, beklentinin ve dedikodunun birbirine karıştığı en hareketli merkezlerden biriydi.
Yarışlar elbette günün ana olayıydı. Maviler ve Yeşiller gibi hiziplerin destekçileri, arabacıların başarısını yalnızca sportif bir mesele olarak görmüyor; kimlik, aidiyet ve güç gösterisi de hipodromun atmosferine karışıyordu. Fakat böylesine büyük bir kalabalığı yalnızca resmi yarış programıyla oyalamak kolay değildi. Hipodrom çevresindeki küçük oyunlar, bahisler ve şans düzenekleri de kalabalığın gündelik heyecanına eşlik ediyordu.
Bode Müzesi’ndeki Bizans Top Oyunu
Berlin’deki Bode Müzesi’nde sergilenen ilginç mermer parça, bu dünyanın küçük ama çok canlı bir izini taşıyor. Müzenin 1891’de koleksiyonuna kattığı bu eser, Konstantinopolis hipodromu çevresinden geldiği kabul edilen bir tür yarış simülasyonu ya da kumar aygıtı olarak biliniyor. Yaklaşık altıncı yüzyılın başlarına tarihlenen obje, Bizans eğlence kültürünün ne kadar mekanik, görsel ve rekabetçi olabildiğini gösteren nadir örneklerden biri.
İlk bakışta süslemeli bir sütun ya da mermer blok gibi görünen parça, aslında küçük topların yarıştığı bir düzeneğe sahipti. Sütunun üzerindeki delikler, içerideki ayrı tünellere açılıyordu. Oyuna katılanlar, yukarıdan bırakılan renkli toplardan hangisinin önce aşağı ulaşacağını tahmin ediyor, doğru tahminle yatırdıklarından fazlasını kazanmayı umuyordu.
Küçük Bir Hipodrom, Büyük Bir Heyecan
Bu düzenek, büyük hipodrom yarışlarının minyatür ve mekanik bir karşılığı gibiydi. Tıpkı arabaların pistte farklı hızlarda ilerlemesi gibi, toplar da iç kanallardan geçerek aşağıya ulaşıyordu. İçerideki karmaşık geçişler, topların her seferinde aynı sırayla bitişe gelmesini engelliyor, şans unsurunu canlı tutuyordu.
Konstantinopolis’te bahis ve şans oyunları, özellikle hipodrom kültürüyle birlikte güçlü bir sosyal alışkanlığa dönüşmüştü. Justinianus döneminde, 534 tarihli hukuk düzenlemeleriyle kumar ve benzeri oyunlara yönelik yasakların sertleşmesi, bu dünyanın devlet gözünde ne kadar sorunlu hale geldiğini de anlatır. Bode Müzesi’ndeki bu küçük yarış aygıtı, yasaklardan önceki canlı, kalabalık ve gürültülü Bizans eğlence hayatının mermerde kalmış en tuhaf hatıralarından biri olarak duruyor.
